Dlaczego po stosunku pojawia się pęknięcie przy wejściu do pochwy?
Ponieważ skóra wejścia do pochwy, zwłaszcza dolny fałd (spoidło tylne warg sromowych), rozciąga się najbardziej podczas penetracji. Jeśli jest sucha, cienka, zapalnie zmieniona lub napięta, zamiast się rozciągnąć pęka, a pęknięcie zwykle jest cienkie, bolesne i niewiele krwawi. Może się to zdarzyć z powodu niedostatecznego nawilżenia, ale gdy się powtarza, zwykle za tym stoi jakaś przyczyna, na przykład zakażenie, zapalenie skóry, liszaj twardzinowy, zanik lub napięcie mięśni.
Czym jest spoidło tylne warg sromowych?
To mały fałd skóry łączący wargi sromowe poniżej wejścia do pochwy, między pochwą a kroczem. Jest cienki i rozciąga się podczas penetracji, przy tamponie lub badaniu, dlatego jest to miejsce, w którym pęknięcia pojawiają się często. Gdy pęknięcie jest przewlekłe, ten obraz nazywano kiedyś „granuloma fissuratum”.
Czy pęknięcie, które zawsze wraca w tym samym miejscu, jest normalne?
Zdarza się to często, ale nie należy tego akceptować bez oceny. Skóra w tym samym miejscu staje się coraz bardziej krucha za każdym razem, gdy pęka i się goi, a jeśli utrzymuje się przyczyna (zakażenie, zapalenie skóry, liszaj twardzinowy, suchość, napięcie), pęknięcie ma tendencję do nawrotów. Dlatego jeśli wraca, warto znaleźć przyczynę, zamiast leczyć samo pęknięcie.
Czy to może być liszaj twardzinowy?
Może. Liszaj twardzinowy to przewlekła choroba zapalna skóry sromu, która powoduje świąd, białawą, cienką lub „pergaminową” skórę, powtarzające się pęknięcia, a z czasem zwężenie wejścia do pochwy. Ma leczenie, zwykle silnym kortykosteroidem miejscowym przepisanym przez lekarza, i wymaga kontroli. Potwierdza go tylko badanie, a czasem biopsja.
Czy to brak nawilżenia, czy jest inna przyczyna?
Może to być tylko brak nawilżenia, zwłaszcza jeśli pęknięcie pojawiło się jednorazowo, i wtedy lubrykant oraz więcej czasu na przygotowanie często rozwiązują problem. Ale powtarzające się pęknięcia mogą też wynikać z zakażeń (grzybice, opryszczka), zapaleń skóry, liszaja twardzinowego, niskiego poziomu estrogenów, blizny po porodzie lub napięcia mięśni, dlatego warto ocenić skórę.
Jak leczy się pęknięcia w pierwszym rzucie?
Leczy się znalezioną przyczynę: lek przeciwgrzybiczy lub przeciwwirusowy przy zakażeniu, kortykosteroid miejscowy przy zapaleniu skóry lub liszaju twardzinowym, estrogen dopochwowy w małej dawce przy zaniku (jeśli ma Pani lub miała raka piersi, proszę najpierw porozmawiać z onkologiem) oraz fizjoterapię dna miednicy przy napięciu mięśni. Równolegle chroni się skórę emolientami, unika się czynników drażniących i stosuje lubrykant, a czasem miejscowy środek znieczulający w maści.
Kiedy potrzebna jest operacja?
W przewlekłym pęknięciu spoidła tylnego, które nie reaguje na inne postępowanie, można rozważyć plastykę krocza, w której usuwa się popękaną skórę, a błonę śluzową przesuwa się tak, aby zamknąć okolicę bez napięcia. W retrospektywnej serii 42 kobiet pęknięcie zagoiło się u prawie wszystkich, które ją miały, ale nie wszystkie przestały odczuwać ból podczas stosunku, a operacja nie zawsze działa. Decyduje się indywidualnie, z ginekolożką, po wyczerpaniu leczenia pierwszego rzutu.
Czy laser, PRP lub kwas hialuronowy leczą te pęknięcia?
Nie ma dowodów, że tak jest. O ile nam wiadomo, żadne badanie nie testowało PRP ani kwasu hialuronowego w pęknięciach wejścia do pochwy. W przypadku lasera CO2 metaanaliza 3 badań w liszaju twardzinowym sromu nie wykazała istotnej korzyści, a w zespole genitalno-moczowym menopauzy przegląd wykazał niewielką różnicę lub jej brak w porównaniu z leczeniem pozorowanym lub estrogenem dopochwowym. Decyzja jest zawsze wyjaśniana i podejmowana wspólnie z Panią, a te zabiegi nie zastępują leczenia przyczyny.
Czy te zabiegi wiążą się z ryzykiem?
W badaniach najczęstsze skutki są łagodne i przemijające: dyskomfort, uczucie ciepła, zaczerwienienie, upławy lub pieczenie przez kilka dni. W przypadku urządzeń energetycznych rzadziej zgłaszano oparzenia, blizny, uporczywy ból i ból podczas stosunku, a FDA w 2018 roku ostrzegła przed ich stosowaniem w objawach intymnych. Nie wykonuje się ich przy aktywnym zakażeniu, niewyjaśnionym krwawieniu, niezdiagnozowanych zmianach ani w ciąży, ani na otwartym pęknięciu.
Kiedy umówić wizytę?
Proszę umówić wizytę, jeśli pęknięcie wraca, goi się tygodniami, boli tak, że unika Pani współżycia lub badań albo jeśli skóra przy wejściu do pochwy jest biała, ściągnięta, swędząca lub inna niż zwykle. Jeśli występuje krwawienie po menopauzie lub poza stosunkiem, nietypowe upławy, pęcherze lub bolesne rany, rana, która się nie goi, guzek albo silny i uporczywy ból, proszę umówić wizytę bez zwłoki, a poza godzinami pracy zadzwonić na SNS 24 (808 24 24 24). Na numer 112 proszę dzwonić tylko przy obfitym krwawieniu lub w sytuacji zagrożenia.