- गृहपृष्ठ
- गाइनेकोएस्थेटिक्स
- कमजोर मूत्रनली
- पिसाबको नियन्त्रण
मूत्रमार्ग र पेल्भिक फ्लोर: पिसाबको नियन्त्रण कसरी काम गर्छ
पिसाब रोक्ने र खाली गर्ने काम मूत्राशय, मूत्रमार्ग, स्फिङ्क्टर, पेल्भिक फ्लोर, स्नायु र मस्तिष्क बीचको सुव्यवस्थित प्रणालीमा निर्भर हुन्छ। यो कसरी काम गर्छ र के बिग्रन सक्छ हेर्नुहोस्।
Quando existir, entra aqui e também no cartão da página do blog.
यस लेखमा
धेरै घण्टासम्म पिसाब रोक्नु र चाहेको बेला पूर्ण रूपमा खाली गर्नु सजिलो जस्तो लाग्छ, तर यो एउटा सुव्यवस्थित प्रणालीमा निर्भर हुन्छ: मूत्राशय, मूत्रमार्ग, स्फिङ्क्टर, पेल्भिक फ्लोरका मांसपेशी र लिगामेन्ट, स्नायु र मस्तिष्क (Ashton-Miller र DeLancey, 2007, Fowler et al., 2008)।
यो प्रणाली कसरी काम गर्छ बुझ्दा पिसाब किन चुहिन्छ र के बिग्रेको छ त्यसअनुसार उपचार किन फरक हुन्छ भन्ने बुझ्न सजिलो हुन्छ।
सम्झनुपर्ने तीन कुरा।
Fica por baixo do resumo, se existir uma segunda foto.
प्रणालीका अंश
मूत्राशय
यो मांसपेशीले बनेको थैलीजस्तो अंग हो, जुन मिर्गौलाले बनाएको पिसाबले बिस्तारै भरिन्छ। यसको भित्ता, डिट्रुसर मांसपेशी, भरिँदा आराम अवस्थामा रहन्छ र खाली गर्न खुम्चिन्छ (Fowler et al., 2008)।
मूत्रमार्ग
महिलामा यो करिब 4 सेन्टिमिटरको छोटो नली हो, जुन मूत्राशयदेखि योनिको प्रवेशद्वारभन्दा माथिको खुला ठाउँसम्म जान्छ। यसको बन्द हुने क्षमता विभिन्न तहमा निर्भर हुन्छ (Ashton-Miller र DeLancey, 2007, DeLancey et al., 2008):
- मूत्रमार्गको स्फिङ्क्टर, मूत्रमार्गको भित्तामा रहेको मांसपेशीको घेरा, जो स्थायी र स्वचालित रूपमा खुम्चिएको रहन्छ;
- मूत्रमार्गको भित्ताको श्लेष्मा झिल्ली र रक्तनलीहरू, जो नली बन्द गर्ने तकियाजस्तो काम गर्छन्; यी आंशिक रूपमा इस्ट्रोजेनमा निर्भर हुन्छन्;
- मूत्रमार्गको भित्ताको चिल्लो मांसपेशी।
पेल्भिक फ्लोर र मूत्रमार्गको सहारा
मूत्रमार्गमुनि सहायक तन्तुको एउटा तह हुन्छ, जो पेल्भिक फ्लोरका मांसपेशीमा जोडिएको हुन्छ। खोक्दा जस्तै पेटको चाप बढ्दा, मूत्रमार्ग यो बलियो तहतिर थिचिन्छ र दबिन्छ, भुइँमा टेकिएको पाइपजस्तै (DeLancey, 1994)।
पेल्भिक फ्लोरका मांसपेशी पनि बल लाग्ने बेला प्रतिवर्त (रिफ्लेक्स) रूपमा खुम्चिन्छन्, जसले बन्द हुने क्षमतालाई बलियो बनाउँछ (Ashton-Miller र DeLancey, 2007)।
स्नायु र मस्तिष्क
पिसाबको नियन्त्रण स्नायुको जालोमा निर्भर हुन्छ (Fowler et al., 2008):
- भरिने बेला, स्वचालित स्नायुले मूत्राशयलाई आराममा र स्फिङ्क्टरलाई बन्द राख्छन्;
- मस्तिष्कले मूत्राशय भरिँदै छ भन्ने संकेत पाउँछ र पिसाब गर्न कहिले उपयुक्त हो भन्ने निर्णय गर्छ;
- पिसाब गर्न, मस्तिष्कको स्तम्भ (ब्रेनस्टेम) मा रहेको केन्द्रले मूत्राशयको खुम्चाइ र मूत्रमार्ग तथा पेल्भिक फ्लोरको आराम एकैसाथ समन्वय गर्छ।
दुई चरण
| चरण | मूत्राशय | मूत्रमार्ग र पेल्भिक फ्लोर | के महसुस हुन्छ |
|---|---|---|---|
| भरिने चरण | आराम अवस्थामा, बिस्तारै भरिन्छ | बन्द रहन्छन् | पहिले हल्का इच्छा, पछि तीव्र इच्छा; ढिलो गर्न सकिन्छ |
| खाली हुने चरण | खुम्चिन्छ | खुकुलो भएर खुल्छन् | खाली नभएसम्म निरन्तर धार |
स्वस्थ व्यक्तिमा मूत्राशय केही घण्टासम्म भरिन्छ, इच्छा क्रमशः आउँछ र सुविधाजनक नभएसम्म ढिलो गर्न सकिन्छ। दिनमा 4 देखि 8 पटक पिसाब गर्नु सामान्य हो, र रातमा एकभन्दा बढी पटक पिसाब गर्न उठ्नुपर्नु ध्यान दिनुपर्ने कुरा हो (Haylen et al., 2010)।
के बिग्रन सक्छ
| के बिग्रन्छ | के हुन्छ | नाम |
|---|---|---|
| मूत्रमार्गको सहारा कमजोर हुनु | बल लाग्दा मूत्रमार्ग दबिनुको सट्टा तल झर्छ र खुल्छ | अति-गतिशील मूत्रमार्गका कारण तनावजन्य मूत्र चुहावट (DeLancey, 1994) |
| मूत्रमार्गको बन्द हुने क्षमता कमजोर हुनु | राम्रो सहारा हुँदा पनि मूत्रमार्गले राम्ररी बन्द गर्दैन | स्फिङ्क्टरको कमजोरीका कारण तनावजन्य मूत्र चुहावट (DeLancey et al., 2008) |
| मूत्राशय समयअघि खुम्चिनु | अचानक इच्छा, ढिलो गर्न गाह्रो | अतिसक्रिय मूत्राशय, हतारजन्य मूत्र चुहावट (Fowler et al., 2008) |
| मूत्राशय कम खुम्चिनु वा निकास अवरुद्ध हुनु | अपूर्ण खाली हुने, कमजोर धार | खाली हुने प्रक्रियाको विकार (Haylen et al., 2010) |
| पेल्भिक फ्लोर खुकुलो नहुनु | पिसाब सुरु गर्न गाह्रो, धार रोकिनु | खाली हुने प्रक्रियाको विकार (Haylen et al., 2010) |
लामो समयसम्म तनावजन्य चुहावटको मुख्य कारक मूत्रमार्गको सहारा हो भन्ने सोचिन्थ्यो। चुहावट भएका र नभएका महिलाको तुलना गर्ने एक अध्ययनले चुहावटसँग सबैभन्दा बलियो सम्बन्ध मूत्रमार्गको बन्द हुने बल हो, सहारा भन्दा बढी, भनेर देखायो (DeLancey et al., 2008)। व्यवहारमा, दुवैले योगदान दिन्छन्।
चुहावटका विभिन्न प्रकार कसरी छुट्याउने भन्ने जान्न थोपा-थोपा, हतार वा तनावजन्य: पिसाब चुहावटका प्रकार र महिलामा मूत्र असंयम: प्रकार र निदान कसरी गरिन्छ हेर्नुहोस्।
उमेर र रजोनिवृत्तिको असर
- स्फिङ्क्टरका मांसपेशी तन्तु घट्दा उमेरसँगै मूत्रमार्गको बन्द हुने बल घट्छ (Ashton-Miller र DeLancey, 2007, DeLancey et al., 2008)।
- रजोनिवृत्तिमा इस्ट्रोजेन घट्दा मूत्रमार्गको श्लेष्मा झिल्ली र रक्तनली पातला हुन्छन्, र नली बन्द गर्ने “तकिया” को प्रभावकारिता घट्छ (NAMS, 2020)।
- सहायक तन्तुको लचिलोपन घट्छ।
- मूत्राशय बढी संवेदनशील हुन सक्छ, हतार र रातको पिसाबको पटक बढ्न सक्छ।
त्यसैले उमेरसँगै पिसाब चुहावट बढी सामान्य हुन्छ, बच्चा नजन्माएका महिलामा पनि।
प्रणालीको सुरक्षा कसरी गर्ने
- पेल्भिक फ्लोरका मांसपेशीको अभ्यास: बल, गति र समन्वय सुधार्छ, र मूत्रमार्गको बलमा आएको केही कमीको क्षतिपूर्ति गर्छ (Dumoulin et al., 2018)। केगेल व्यायाम: सही तरिकाले कसरी गर्ने (र सबैभन्दा सामान्य गल्ती) हेर्नुहोस्।
- स्थायी भार घटाउन स्वस्थ तौल।
- कब्जियत र दिसा गर्न बारम्बार बल लगाउनबाट बच्नुहोस्।
- दीर्घ खोकीको उपचार गर्नुहोस् र धूमपान छाड्नुहोस्।
- शौचालयका राम्रा बानी: बसेर र आराम गरेर पिसाब गर्नुहोस्, हतारबिना, र हरेक बेला “सावधानीका लागि” नगरी।
- रजोनिवृत्तिमा, योनिको क्षीणता भए त्यसको उपचार गर्नुहोस् (NAMS, 2020)।
कहिले परामर्श लिने
पिसाबमा रगत, पिसाब गर्दा जलन वा लक्षणबारे शंका छ भने SNS 24 (808 24 24 24) मा फोन गर्नुहोस्। पिसाब गर्न नसके, वा खुट्टा कमजोर भएर अचानक पिसाबमा नियन्त्रण गुमे 112 मा फोन गर्नुहोस्।
Luxmed क्लिनिकमा
स्त्रीरोग सौन्दर्य चिकित्साको परामर्शमा हामी पेल्भिक फ्लोर, मूत्रमार्गको सहारा र संवेदनशील तन्तु मूल्यांकन गर्छौं, र तपाईंको अवस्थामा के बिग्रेको छ बुझ्न सहयोग गर्छौं।
त्यसपछि वैज्ञानिक प्रमाणले समर्थन गरेको आधारमा तपाईंलाई मिल्ने योजना प्रस्ताव गर्छौं। आवश्यक परे पेल्भिक फिजियोथेरापी, युरोलोजी वा युरोगाइनेकोलोजीसँग समन्वय गर्छौं।
हामीसँग कुरा गर्नुहोस्
मूल्यांकन एउटा कुराकानी हो, कुनै बाध्यता छैन। तपाईंलाई के चिन्ता छ हामीलाई भन्नुहोस्, हाम्रो टोलीले जवाफ दिन्छ।
यो लेख जानकारीमूलक हो र चिकित्सकीय मूल्यांकनको विकल्प होइन। नतिजा व्यक्तिपिच्छे फरक हुन्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्न
अति-गतिशील मूत्रमार्ग भनेको के हो?
यो यस्तो मूत्रमार्ग हो जुन पेटको चाप बढ्दा सामान्यभन्दा बढी तल झर्छ, किनभने यसको सहारा कमजोर भएको हुन्छ। यो तनावजन्य चुहावटसँग सम्बन्धित छ।
मूत्रमार्गको स्फिङ्क्टरको कमजोरी भनेको के हो?
यो मूत्रमार्गको स्फिङ्क्टर आफैँ कम बलले बन्द हुने अवस्था हो। सानो बल लाग्दा पनि चुहावट हुन सक्छ।
महिलाको मूत्रमार्ग किन छोटो हुन्छ?
यो शारीरिक रचनाको भिन्नता हो। महिलामा यो करिब 4 सेन्टिमिटर हुन्छ, जसले महिलामा मूत्रमार्गको संक्रमण बढी हुनुमा र आंशिक रूपमा तनावजन्य चुहावट बढी हुनुमा योगदान गर्छ।
के पेल्भिक फ्लोरका व्यायामले मूत्रमार्गलाई बलियो बनाउँछन्?
यिनले मूत्रमार्गलाई सहारा दिने र दबाउने मांसपेशी बलियो बनाउँछन्, र बल लाग्दा प्रतिवर्त खुम्चाइ सुधार्छन्। स्फिङ्क्टरलाई पनि फाइदा हुन सक्छ।
के रजोनिवृत्तिले मूत्रमार्गलाई असर गर्छ?
हो। इस्ट्रोजेन घट्दा मूत्रमार्गको श्लेष्मा झिल्ली र रक्तनली पातला हुन्छन्, जसले बन्द गर्ने क्षमता घटाउँछ।
दिनमा कति पटक पिसाब गर्नु सामान्य हो?
सामान्यतया दिनमा 4 देखि 8 पटक। कति पिइन्छ भन्नेअनुसार फरक पर्छ।
वैज्ञानिक सन्दर्भसामग्री ७
- Ashton-Miller JA, DeLancey JO. Functional anatomy of the female pelvic floor. Ann N Y Acad Sci. 2007;1101:266-96. doi:10.1196/annals.1389.034 Artigo
- Fowler CJ, Griffiths D, de Groat WC. The neural control of micturition. Nat Rev Neurosci. 2008;9(6):453-66. doi:10.1038/nrn2401 Artigo
- DeLancey JO. Structural support of the urethra as it relates to stress urinary incontinence: the hammock hypothesis. Am J Obstet Gynecol. 1994;170(6):1713-20. doi:10.1016/s0002-9378(94)70346-9 Artigo
- DeLancey JO, Trowbridge ER, Miller JM, et al. Stress urinary incontinence: relative importance of urethral support and urethral closure pressure. J Urol. 2008;179(6):2286-90. doi:10.1016/j.juro.2008.01.098 Artigo
- The North American Menopause Society. The 2020 genitourinary syndrome of menopause position statement of The North American Menopause Society. Menopause. 2020;27(9):976-92. doi:10.1097/GME.0000000000001609 Guideline
- Dumoulin C, Cacciari LP, Hay-Smith EJC. Pelvic floor muscle training versus no treatment, or inactive control treatments, for urinary incontinence in women. Cochrane Database Syst Rev. 2018;10(10):CD005654. doi:10.1002/14651858.cd005654.pub4 Revisão Cochrane
- Haylen BT, de Ridder D, Freeman RM, et al. An International Urogynecological Association (IUGA)/International Continence Society (ICS) joint report on the terminology for female pelvic floor dysfunction. Neurourol Urodyn. 2010;29(1):4-20. doi:10.1002/nau.20798 Guideline
थप अन्वेषण गर्नुहोस्


